“`html

ABD ve İran Arasındaki Gergin İlişkilerde Yeni Bir Dönem Başlıyor

ABD’nin İran’a yönelik gerçekleştirilen son saldırıları, iki ülke arasındaki uzun süredir devam eden gerginliği bir kez daha gözler önüne serdi. Başkan Donald Trump’ın artan askeri tehditlerinin ardından, 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail güçleri, İran’daki belirli hedeflere yönelik operasyonlar gerçekleştirerek savaşın başladığını duyurdu.

İran ile ABD arasındaki çatışmalar, köklü bir geçmişe sahiptir ve birbirleriyle etkileşimleri, 1953 yılında gerçekleşen tarihi bir darbeye kadar uzanmaktadır. Bu darbe, İran’ın milliyetçi lideri Muhammed Musaddık’ın görevden alınmasına ve Batı yanlısı Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin yeniden iktidara gelmesine yol açmıştır.

İran parlamentosunun 1951 yılında petrol endüstrisini millileştirme kararı alması, İngiliz ve Amerikan istihbaratının Musaddık’ı devirmek için bir araya gelerek düzenlediği Ajax Operasyonu ile sonuçlandı. Bu dış müdahaleler, İran’da Amerikan karşıtlığına zemin hazırladı ve ilişkileri derin bir uçuruma sürükledi.

1957’de, ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, İran’ın sivil nükleer enerji programını destekleme konusunda bir anlaşma yaptı. Bunun sonucunda, ABD İran’a bir nükleer reaktör ve gerekli uranyumu temin etti. 1970’lere gelindiğinde, iki ülke Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’nı imzalayarak işbirliği sağladı.

1972 yılında ABD, nükleer silahlar hariç, İran’a silah satışları yapma taahhüdünde bulundu. Ancak, 1979 yılında İran İslam Devrimi ile ülkede siyasi dengeler değişti ve bu durum, ABD ile ilişkilerin kopmasına neden oldu.

Rehin alma krizleri ve sonrası olaylar, iki ülke arasındaki ilişkileri daha da gerdi. 1980’lerde Irak’ın İran’a saldırması, Ortadoğu’da yeni bir çatışma dönemine yol açtı. ABD bu dönemde Irak’ı destekleyerek bölgedeki dinamikleri etkiledi.

İki ülke arasındaki ilişkiler, yıllar içinde çeşitli olaylarla şekillendi. 2000’lerde, nükleer programlar ve yaptırımlar hakkında çeşitli tartışmalar yaşandı. 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmayla birlikte, yaptırımların kaldırılması karşılığında İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamayı kabul etti.

Ancak, 2018 yılında Trump yönetimi tarafından anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yaptırımların yeniden uygulanması, gerilimi artırdı. ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlar, o günden bu yana devam etmekte ve çatışmalara zemin hazırlamaktadır.

2023 yılı itibarıyla, ABD ve İran arasında yapılan esir takası, olayların seyrini bir nebze değiştirse de, gerilim devam ediyor. ABD, İran’ın nükleer programına yönelik endişeleri sürdürürken, bölgedeki istikrarsızlıklar da devam etmektedir.

Gelecekte, İran üzerindeki baskının artması ve olası askeri müdahaleler, bölgede yeni çatışmaların ortaya çıkmasına neden olabilir. İki ülke arasındaki ilişkilerin nasıl ilerleyeceği ise belirsizliklerini korumaktadır.

“`