“`html

TMO’dan Kışlık Hububat Ekilişleri Üzerine Önemli Rapor

İRFAN DONAT, Türkiye genelinde kışlık hububat ekimlerinin büyük ölçüde tamamlandığı bir dönemde, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) yeni bir analiz raporu yayımladı. Bu Fenolojik Değerlendirme Raporu, yağış miktarları ve hububat ile bakliyatların gelişim süreçleri hakkında önemli veriler içeriyor. Rapora göre, Aralık ayı yağışları normal değerlere kıyasla, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde %7-11 artarken, diğer bölgelerde ise %17-45 arasında azalma kaydedildi.

Geçen yılın aynı dönemine göre yağışlar, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da %37-77 artış gösterirken, diğer bölgelerde %10-62 arasında bir azalma gerçekleşti. Su yılı boyunca tüm bölgelerdeki yağış miktarları normalin altında kalırken, bu durum Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde %34’lük bir azalmaya neden oldu.

Su yılı yağışlarının geçmiş yıla göre değerlendirildiğinde, Marmara, İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde %9-29 oranında bir artış gözlemlenirken, diğer bölgelerde %9-25 arasında bir azalma söz konusu oldu. TMO’nun değerlendirmelerine göre, Aralık ve Ocak ayı başında alınan yağışlar, özellikle geç ekim alanlarındaki bitkilerin çıkışını desteklemiş durumda. Ancak, düşük hava sıcaklıkları birçok bölgede bitkilerin dormansı dönemine girmesine neden oldu.

Kar örtüsü bulunan alanlarda hububat, soğuk stresinden korunurken, kar örtüsünün yetersiz olduğu bölgelerde Ocak ayıyla birlikte zirai don riskinin dikkatle izlenmesi gerektiği belirtildi. Hububatın fenolojik gelişimi ise bölgesel iklim koşulları, ekim zamanı ve rakıma bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.

Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde erken ekim yapılan alanlar, kardeşlenme sürecine girdi. İç Anadolu, Karadeniz’in orta kısımları ve Doğu Anadolu’da bitkilerin çimlenme veya erken yapraklı döneminde dormansiye geçtiği gözlemlendi.

Raporda ayrıca, mevsim itibarıyla hastalık ve zararlıların ülke genelinde düşük seviyelerde seyrettiği, ancak ilerleyen dönemlerde su stresi çeken alanlarda bitkilerin hastalıklara daha duyarlı hale gelebileceği uyarısı yapıldı. İç Anadolu Bölgesi’nde kısmen köstebek ve fare zararının arttığına da dikkat çekildi.

Yağışların bölgesel ve mevsimsel düzensizliği, birçok bölgede ekiliş takvimini etkiledi. Bununla birlikte, Aralık sonu ve Ocak başında alınan yağışlar ile kar yağışları, kök gelişimi ve toprak nemi açısından olumlu etki yarattı. Kar yağışlarının taban suyunu beslemesi ve bahar dönemine gelmeden önce kök bölgesinde su rezervi oluşturması, özellikle kıraç alanlarda hayati önem taşıyor.

Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde baraj doluluk oranlarının düşük kalması, sulama kısıtlamalarını beraberinde getirerek üretim desenini etkileyen başlıca faktörlerden oldu. Ürün Desenindeki Değişim ve Dağılım raporda detaylı olarak ele alındı.

Ülke genelindeki meteorolojik kuraklık, su kısıtları, artan girdi maliyetleri ve bazı ürünlerde yaşanan fiyat belirsizlikleri, arpa ve ekmeklik buğdaya yönelik belirgin bir eğilim yaratıyor. Ayçiçeği, pamuk ve mısırdan buğday ve arpaya geçiş süreçleri özellikle Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde belirgin bir şekilde görülüyor.

Makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya geçiş, genellikle İç Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgelerinde öne çıkıyor. Doğu Anadolu’nun bazı illerinde ise yem bitkilerine yönelim artarken, Kars’ta yem bitkilerinden buğdaya sınırlı bir geri dönüş yaşandığı ifade ediliyor.

Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu’nun belirli kesimlerinde, münavebe uygulamaları ve maliyet avantajları sebebiyle mercimek ve nohut gibi baklagil ekimlerinde bir artış gözlemleniyor. İç Anadolu Bölgesi’nde yağış belirsizliği ve su kısıtları dolayısıyla nadas alanlarında artış meydana geldiği aktarılıyor.

Rapordaki tespitler şöyle: Bölgesel olarak Marmara ve Ege bölgelerinde hububat gelişimi genel anlamda olumlu devam ediyor. Ürün desenindeki yönelimin kanola ve hububata kaydığı görülüyor. Akdeniz Bölgesi’nde toprak neminin uygun olduğu, pamuktan buğday ve arpayla geçişlerin gerçekleştiği, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise alınan yağışların verim beklentisini daha olumlu hale getirdiği ifade ediliyor; pamuk ekilişlerinde belirgin bir daralma olduğu vurgulanıyor.

İç Anadolu Bölgesi, hububatın ana ürün olarak öne çıktığı, arpa ve ekmeklik buğdayın belirgin şekilde tercih edildiği, nadas alanlarının arttığı bir profil sergiliyor. Karadeniz Bölgesi’nde kıyı kesimlerinde gelişim iyi seyrediyor, ancak iç kesimlerde yağış ve don riski rol oynuyor. Doğu Anadolu Bölgesi’nde hububatın dormansı devam ederken, ürün desenindeki değişimlerin sınırlı kaldığı gözlemleniyor.

Mevcut saha gözlemleri doğrultusunda, Türkiye genelinde hububat üretiminde ekiliş alanları bakımından arpa ve ekmeklik buğdayın ağırlığı artarken, makarnalık buğdayda, pamuk ve mısır gibi ürünlerde ise daralma yaşandığı değerlendirilmiştir.

Nihai verim ve üretim rakamlarının şekillenmesinde Ocak-Mart döneminde alınacak yağış miktarı, kar örtüsünün devamlılığı ve bahar yağışlarının zamanlaması belirleyici olacaktır.

Kırmızı Mercimek Ekilişlerinde Ciddi Artış

TMO’nun bakliyat ekilişleri ve bitki gelişimi üzerine yaptığı değerlendirmede, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde (%97 kırmızı mercimek ekiliş alanları ve %98 kırmızı mercimek üretimi) önemli bilgiler paylaşıldı. Yapılan saha kontrollerinde, bölgede kışlık ekilişler Kasım ayının ikinci haftasında başlamış ve Aralık ayı itibarıyla tamamlanmıştır.

28 Kasım’da Şanlıurfa’da ve 10 Aralık’ta Adıyaman’da başlayan ekilişler ise halen devam etmektedir. Bitki çıkışları genel olarak gerçekleşmiş olup, erken ekim yapılan alanlarda bitki boyları 4-5 cm seviyesine ulaşmıştır. Adıyaman’da Aralık ayı sonunda yağan kar ve don olayları nedeniyle ekilişlere kısa bir ara verilmiş olup, uygun hava koşulları sağlandığında devam edilecektir.

Şanlıurfa’da zirai don yaşanmasına rağmen büyük bir zarara yol açmadığı gözlemlenmiştir. Genel olarak herhangi bir hastalık veya zararlı etmenin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Kırmızı mercimek ekilişlerinde, Diyarbakır bölgesinde fiyatların diğer ürünlere kıyasla yüksek olması ve münavebe uygulamaları nedeniyle geçtiğimiz yıla göre buğday ve arpadan kırmızı mercimeğe ciddi bir yönelim olduğu kaydedilmiştir. Şanlıurfa’da %5 pamuk ve %5 arpadan kırmızı mercimeğe %10’luk bir kayış olduğu, Batman’da ise münavebe nedeniyle buğday ve arpa alanlarından kırmızı mercimeğe %10’luk bir yönelmenin olduğu ifade edilmiştir.

Gaziantep’teki düşük baraj doluluk oranları ve yağış yetersizlikleri yüzünden, sulama desteklerinin verilmediği belirtilmiştir. Bu nedenle, kırmızı mercimek ekilişlerinde bölge genelinde artış beklenmektedir.

Nohut Ekilişlerinde Artış Bekleniyor

TMO, GÜneydoğu Anadolu Bölgesi (nohut ekiliş alanlarının %9’u, üretimin %12’si) için nohuta ilişkin bilgileri de paylaştı. Ekilişler, 15 Aralık’ta Diyarbakır’da, 20 Aralık’ta ise Adıyaman ve Mardin’de başlamış olup, önümüzdeki günlerde diğer illerde de başlaması beklenmektedir.

Yapılan saha kontrollerinde, Adıyaman’da henüz bitki çıkışları gerçekleşmemiştir; ay sonundaki kar yağışları nedeniyle ekilişlerin ertelendiği, Mardin’de lokal olarak çimlenmeler halen devam ediyor. Diyarbakır’da ise çimlenme süreci gözlemlenmektedir.

Nohut ekilişlerinde, bölgenin bazı kesimlerinde maliyet avantajları ve münavebe uygulamaları nedeniyle artış beklenmektedir. Ancak nihai durumun ekilişlerin tamamlanmasının ardından daha net bir şekilde ortaya çıkması gerektiği değerlendiriliyor.

“`